Τα παιχνίδια επιβίωσης βασίζονται στην ιδέα της διατήρησης ενός χαρακτήρα με την πάροδο του χρόνου ενώ αντιμετωπίζει περιορισμένους πόρους και απρόβλεπτες προκλήσεις. Το gameplay περιλαμβάνει συχνά τη συλλογή υλικών, την εύρεση ασφαλών περιοχών και τη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν πόσο καιρό μπορεί να συνεχίσει ο παίκτης.
Η διαχείριση πόρων είναι βασικό στοιχείο στα περισσότερα παιχνίδια επιβίωσης. Οι παίκτες μπορεί να χρειαστεί να παρακολουθούν παράγοντες όπως η υγεία, η αντοχή, η θερμοκρασία, η πείνα ή η αντοχή του εξοπλισμού, ανάλογα με τον σχεδιασμό του παιχνιδιού.
Οι μηχανισμοί κατασκευής και χτισίματος είναι επίσης συχνοί σε αυτό το είδος. Πολλοί τίτλοι επιτρέπουν στους παίκτες να δημιουργούν εργαλεία, όπλα και αναβαθμίσεις καταλύματος χρησιμοποιώντας τα υλικά που έχουν συλλέξει.
Τα παιχνίδια επιβίωσης μπορούν να περιλαμβάνουν διάφορους τύπους απειλών, από εχθρικά περιβάλλοντα έως περιστατικά με έμφαση στη μάχη. Κάποια προσφέρουν εμπειρίες για έναν παίκτη, ενώ άλλα προσθέτουν διαδικτυακά στοιχεία όπως συνεργατικό παιχνίδι ή κοινόχρηστους κόσμους.